De ontkenning van het vaderschap is een juridische procedure waarmee kan worden vastgesteld dat de man die volgens de wet als vader wordt aangemerkt, niet de vader van het kind is. Deze procedure speelt vaak een rol wanneer twijfel bestaat over de biologische afstamming. Door middel van een verzoek bij de rechter kan het juridisch vaderschap worden betwist en, indien de ontkenning wordt toegewezen, ongedaan worden gemaakt.
Dit heeft belangrijke gevolgen voor de familierechtelijke band tussen de man en het kind, evenals voor rechten en plichten zoals gezag, onderhoud en erfrecht. In deze bijdrage worden de 10 meest gestelde vragen over ontkenning van het vaderschap beantwoord.
1. Wie kunnen het vaderschap ontkennen?
De vader, de moeder of het kind zelf (vaak via een bijzondere curator) kan een verzoek indienen tot ontkenning van het vaderschap. De verwekker kan géén verzoek indienen.
2. Wanneer kan een ontkenning van het vaderschap worden verzocht?
De ontkenning van het vaderschap kan alleen worden verzocht wanneer de man niet de biologische vader van het kind is. Een vader of moeder kan het vaderschap in principe niet ontkennen als hij vóór het huwelijk of geregistreerd partnerschap wist dat de moeder zwanger was (van een ander), of als de man heeft ingestemd met een daad die tot de verwekking van het kind kan hebben geleid, zoals kunstmatige inseminatie. Dit geldt echter niet wanneer de moeder de vader heeft bedrogen over wie de verwekker is, bijvoorbeeld door overspel te verzwijgen. In dat geval kan het vaderschap alsnog worden ontkend.
3. Binnen welke termijn moet een verzoek tot ontkenning van het vaderschap worden ingediend?
De termijn voor het indienen van een verzoek tot ontkenning van het vaderschap verschilt. De vader moet het verzoek indienen binnen één jaar nadat hij bekend is geworden met het feit dat hij vermoedelijk niet de biologische vader is. Voor de moeder geldt een termijn van één jaar na de geboorte van het kind. Het kind zelf kan het verzoek indienen binnen drie jaar nadat het bekend is geworden met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn vader is. Als het kind dit al vóór zijn achttiende jaar weet, kan het verzoek nog worden ingediend tot uiterlijk drie jaar nadat het meerderjarig is geworden. In specifieke situaties kan overigens worden gekeken of de termijn verder kan worden opgerekt.
4. Wat zijn de gevolgen van het ontkennen van het vaderschap?
Door de ontkenning van het vaderschap wordt de juridische band tussen de man en het kind beëindigd. Het vaderschap wordt dan geacht nooit te hebben bestaan. Daardoor vervallen ook de rechten en plichten die daarbij horen, zoals alimentatie, ouderlijk gezag, de achternaam, erfrecht en omgang.
5. Kan al betaalde kinderalimentatie worden teruggevorderd?
Nee, ontkenning van het vaderschap heeft niet tot gevolg dat de kosten van verzorging en opvoeding, levensonderhoud of studie moeten worden terugbetaald. Ook andere financiële voordelen die al zijn ontvangen, hoeven meestal niet te worden teruggegeven.
6. Heb je na ontkenning van het vaderschap nog recht op omgang met het kind?
Een kind heeft recht op contact met zijn ouders én met andere mensen met wie hij een nauwe persoonlijke band heeft. Als er sprake is van zo’n nauwe persoonlijke band tussen de man en het kind, kan dit recht op omgang bij de rechter worden verzocht.
7. Kan een ander persoon het kind erkennen nadat het vaderschap is ontkend?
Ja, een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. Als door ontkenning van het vaderschap één ouder wegvalt, ontstaat er ruimte voor een andere ouder. In dat geval kan bijvoorbeeld de biologische vader het kind erkennen en zo juridisch vader worden.
8. Heeft het kind inspraak in een procedure over ontkenning van het vaderschap?
Afhankelijk van de leeftijd en ontwikkeling van het kind, kan de rechter het kind uitnodigen om zijn mening over de ontkenning van het vaderschap kenbaar te maken zodat de rechter hiermee rekening kan houden. Kinderen van acht jaar en ouder worden in de praktijk meestal door de rechter gehoord. Voor jongere kinderen wordt over het algemeen een bijzondere curator benoemd, die de belangen van het kind behartigt.
9. Kan de andere ouder bezwaar maken tegen een verzoek tot ontkenning van het vaderschap?
Ja, de andere ouder kan verweer voeren tegen een verzoek tot ontkenning van het vaderschap, dat geldt voor zowel de moeder als voor de vader zelf. De rechter weegt vervolgens alle belangen, waaronder die van het kind, bij de beoordeling van het verzoek.
10. Kan het vaderschap ook worden ontkend als de juridische vader is overleden?
Ja, in sommige gevallen is dit mogelijk. Bijvoorbeeld wanneer het kind na het overlijden van de vader ontdekt dat hij niet zijn biologische vader is en zelf een verzoek tot ontkenning van het vaderschap indient.
