Gezinnen zien er vandaag de dag anders uit dan dertig jaar geleden. Alleenstaande ouders kiezen bewust voor een donortraject, stellen van hetzelfde geslacht krijgen kinderen en draagmoederschap komt steeds vaker voor. Ook meerderjarigenadoptie wint aan bekendheid. Daarmee ontstaan nieuwe juridische vragen, waarbij familierecht en erfrecht elkaar regelmatig raken.
Voor Colette Grijmans, advocaat familie- en erfrecht bij Advocaten Familie- & Erfrecht, zijn dat ontwikkelingen die zij al jaren op de voet volgt. Tijdens haar studie verdiepte zij zich al in draagmoederschap. Inmiddels adviseert zij regelmatig cliënten over donorconceptie, draagmoederschap en adoptie. “Wat mij aanspreekt, is dat je in zowel het familie- als erfrecht werkt met mensen die zich vaak in een moeilijke fase van hun leven bevinden. Er spelen emoties, familieverhoudingen staan onder druk en er moeten belangrijke beslissingen worden genomen. Juist dan kun je als advocaat echt iets betekenen.”
Nieuwe gezinsvormen worden steeds normaler
De afgelopen jaren ziet Colette het aantal vragen over donorconceptie, draagmoederschap en adoptie duidelijk toenemen. “Tijdens mijn masterspecialisatie begon het onderwerp net meer aandacht te krijgen. Inmiddels merken we dat steeds meer mensen deze mogelijkheden overwegen wanneer een kinderwens niet vanzelfsprekend vervuld kan worden. Ook de maatschappelijke acceptatie groeit. Mensen zien voorbeelden in hun eigen omgeving en durven daardoor sneller voor deze route te kiezen.”
“De maatschappelijke acceptatie groeit. Mensen zien voorbeelden in hun eigen omgeving en durven daardoor sneller voor deze route te kiezen.”
Tegelijkertijd loopt de wetgeving niet altijd gelijk op met die ontwikkelingen. Vooral bij draagmoederschap merkt Colette dat de praktijk soms vooruitloopt op de regels. “Er wordt al jaren gesproken over nieuwe wetgeving en er ligt ook een concreet wetsvoorstel. Toch moeten we voorlopig werken binnen de huidige juridische kaders. Dat leidt regelmatig tot juridische vraagstukken waar nog geen eenduidig antwoord op bestaat.”
Waarom een standaardcontract niet voldoet
Een veelvoorkomende misvatting is volgens haar dat goede afspraken eenvoudig met een standaardcontract zijn vast te leggen. “Mensen denken soms dat ze online een overeenkomst kunnen vinden en daarmee klaar zijn. Maar juist bij donorconceptie en draagmoederschap spelen gevoelens, verwachtingen en de partijbedoelingen een grote rol. Die laten zich niet altijd vangen in standaardbepalingen.”
Daarom adviseert zij om al vóór de start van een traject juridisch advies in te winnen. “Iedere situatie is anders. De juridische gevolgen hangen af van de gekozen constructie, de betrokken personen en de wensen die er zijn. Hoe eerder je daarover nadenkt, hoe beter je later bent voorbereid.”
Daarnaast onderschatten mensen volgens Colette soms hoeveel invloed een geboorte op alle betrokkenen kan hebben. “Van tevoren kun je denken dat alles duidelijk is afgesproken, maar zodra een kind wordt geboren kunnen gevoelens veranderen. Dat geldt voor wensouders, maar ook voor een donor of draagmoeder. Juist daarom is het belangrijk om verwachtingen uitgebreid te bespreken voordat je aan een traject begint.”
Het belang van het kind staat voorop
Bij donorconceptie speelt bovendien een belangrijk uitgangspunt in het Nederlandse recht: het belang van het kind. Zo hebben kinderen die via een donor zijn verwekt recht op informatie over hun afkomst. “We zien dat openheid daarin ontzettend belangrijk is. Kinderen hebben vaak vragen over waar ze vandaan komen. Hoe eerder daar op een natuurlijke manier over gesproken wordt, hoe beter dat meestal uitpakt.”
“Kinderen hebben vaak vragen over waar ze vandaan komen. Hoe eerder daar op een natuurlijke manier over gesproken wordt, hoe beter dat uitpakt.”
Ook de Raad voor de Kinderbescherming hecht veel waarde aan die openheid. Het uitgangspunt is dat een kind zich moet kunnen identificeren met zijn of haar achtergrond en antwoord moet kunnen krijgen op vragen over de eigen afkomst.
Waar familierecht en erfrecht samenkomen
Ook erfrecht kan daarbij een rol spelen. Veel mensen realiseren zich niet dat juridisch ouderschap bepalend is voor de vraag wie van wie erft. “De bedoeling van een donortraject is dat de donor niet de juridisch ouder wordt. Dat betekent dan ook dat het kind niet automatisch van de donor erft. Andersom kan een adoptie juist grote erfrechtelijke gevolgen hebben, omdat daardoor een volledige juridische ouder-kindrelatie ontstaat.”
Dat ziet Colette ook terug bij meerderjarigenadopties; een onderwerp waarover mensen steeds vaker advies vragen. “Vaak gaat het om mensen die zijn opgegroeid met een stiefouder die meer betrokkenheid heeft getoond dan de biologische ouder. Zij willen die band ook juridisch erkend zien. Dat is niet alleen emotioneel belangrijk, maar kan ook gevolgen hebben voor het erfrecht.”
Investeer in het voortraject
Wat al deze trajecten volgens haar gemeen hebben, is dat goede voorbereiding essentieel is. “Ga niet te lichtvaardig een donor-, draagmoederschaps- of adoptietraject in. Praat met elkaar, bespreek ook de moeilijke scenario’s en laat je goed informeren. Juist de gesprekken die soms lastig zijn om te voeren, zorgen er later voor dat verwachtingen helder zijn.”
Dat is uiteindelijk ook haar belangrijkste advies. “Investeer in het voortraject. Niet alleen juridisch, maar ook in de gesprekken met elkaar. Als je weet waar je aan begint en welke gevolgen bepaalde keuzes hebben, kun je later veel meer rust ervaren en met vertrouwen aan de toekomst bouwen.”
Bij Advocaten Familie- & Erfrecht adviseren wij regelmatig over donorconceptie, draagmoederschap, afstammingskwesties en adoptie. Ook kunnen wij helpen bij het opstellen van overeenkomsten, het vastleggen van afspraken en het in kaart brengen van de gevolgen voor gezag, afstamming en erfrecht.
