Bij een echtscheiding, een zaak over gezag, omgang, alimentatie of een ondertoezichtstelling, krijgen minderjarigen vanaf een bepaalde leeftijd een uitnodiging om door de rechter gehoord te worden. Dit kan via een zogenoemd ‘kindgesprek’. Dit is een kort en informeel gesprek van circa 20 minuten tussen een minderjarige en de rechter, waarbij ouders/verzorgers niet aanwezig zijn. De minderjarige kan in dit gesprek aangeven wat het vindt van de zaak. Informatie voor minderjarigen over het kindgesprek is hier te vinden.
Zitting minderjarige
Tijdens de zitting geeft de rechter een korte samenvatting van wat er tijdens het kindgesprek besproken is. De rechter beslist over de voorgelegde kwestie en weegt daarbij mee wat de minderjarige gezegd heeft.
Leeftijd oproepen kind familierecht
Op 1 januari 2025 is de leeftijdsgrens waarop een minderjarige wordt opgeroepen voor een kindgesprek bij gerechtshoven verlaagd van 12 naar 8 jaar. Deze verlaging geldt niet voor alimentatiezaken, waarbij minderjarigen pas vanaf 16 jaar worden uitgenodigd voor een kindgesprek.
Vanaf 1 juli 2025 doen rechtbanken hetzelfde. Uiterlijk op 1 oktober 2025 zullen deze gespreken ook worden losgekoppeld van de zitting, met uitzondering van jeugdzaken bij de rechtbank Limburg. Dat kindgesprekken niet vlak voor de zitting worden gepland, voorkomt dat een minderjarige op een onwenselijke manier met andere procespartijen wordt geconfronteerd.
Alternatief voor kindgesprek
Het is voor een minderjarige vaak niet gemakkelijk om naar de rechter toe te komen voor een kindgesprek. Als alternatief kan er ook voor gekozen worden om een brief aan de rechter te sturen. Zo’n 27% van de kinderen kiest voor deze optie.
Wettelijk kader horen kinderen
In zaken die betrekking hebben op een minderjarige, beslist de rechter – behoudens enkele uitzonderingen – pas nadat deze de minderjarige gehoord heeft. Dit ‘hoorrecht’ staat in artikel 809 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en geldt voor minderjarigen van 12 tot 18 jaar. Ook heeft de rechter op grond van dit artikel de mogelijkheid om kinderen jonger dan 12 jaar te horen. In de praktijk gebeurde dat tot een aantal jaar geleden weinig. Hier kwam steeds meer kritiek op.
In artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) staat:
- De Staten die partij zijn, verzekeren het kind dat in staat is zijn of haar eigen mening te vormen, het recht die mening vrijelijk te uiten in alle aangelegenheden die het kind betreffen, waarbij aan de mening van het kind passend belang wordt gehecht in overeenstemming met zijn of haar leeftijd en rijpheid.
- Hiertoe wordt het kind met name in de gelegenheid gesteld te worden gehoord in iedere gerechtelijke en bestuurlijke procedure die het kind betreft, hetzij rechtstreeks, hetzij door tussenkomst van een vertegenwoordiger of een daarvoor geschikte instelling, op een wijze die verenigbaar is met de procedureregels van het nationale recht.
Dit wetsartikel speelt een belangrijke rol bij de beslissingen van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Uit de uitspraken van het EHRM volgt echter geen duidelijke leeftijdsgrens.
Hoe komt het dat de leeftijd om kinderen te horen verlaagd is?
Er gingen al langere tijd stemmen op over de verbetering van de procespositie van minderjarigen in Nederland.
In 2020 verscheen van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum het rapport: Kind in Proces: van communicatie naar effectieve participatie.Op basis van de onderzoeksresultaten wordt geconcludeerd dat de in artikel 809 Rv opgenomen leeftijd van 12 jaar gewijzigd zou moeten worden in 8 jaar, met uitzondering van zaken over alimentatie. In het rapport staat dat het horen van minderjarigen niet alleen juridisch juist is, maar ook pedagogisch verantwoord. Er worden in het rapport 23 aanbevelingen gedaan om het kindgesprek goed te laten verlopen.
Vervolgens zijn er bij diverse rechtbanken en een enkel gerechtshof pilots gestart voor het horen van kinderen vanaf 8 jaar. De ervaringen daarmee zijn positief.
In 2023 verscheen het rapport Recht doen aan kinderen en ouders van de reflectiecommissie familie- en jeugdrechters van de rechtbanken en gerechtshoven. In dit rapport wordt onder meer de aanbeveling gegeven om op basis van de pilots een landelijke werkwijze te bepalen.
In het Advies van de Adviescommissie rechtsbescherming en rechtsstatelijkheid: Kinderen en ouders met recht goed beschermd uit 2024 worden eveneens aanbevelingen gegeven over het juist horen van minderjarigen en wordt vermeld dat er standaard ruimte geboden moet worden om kinderen jonger dan 12 jaar te horen.
De voorgaande onderzoeken, in combinatie met de politieke aandacht voor het verlagen van de leeftijdsgrens voor kinderen om gehoord te mogen worden, heeft voor nieuwe aanbevelingen gezorgd, waarbij de volgende zaken prioriteit krijgen:
- het horen van minderjarige vanaf 8 jaar;
- het loskoppelen van het kindgesprek van de zittingen;
- de terugkoppeling aan de minderjarige.
Waarom rechters kinderen vanaf 8 jaar horen
De wettelijke regelingen en de recent verschenen rapporten, maakten het noodzakelijk dat de leeftijd waarop kinderen in zaken over gezag, omgang of ondertoezichtstelling worden opgeroepen om gehoord te worden, is verlaagd. Dat een grotere groep kinderen gehoord wordt in procedures die hen aangaan, is een positieve ontwikkeling.
