Veelal ronden we de vereffening af, op het moment dat de uitdelingslijst verbindend is geworden, de schulden zijn betaald en een eventueel overschot is afgegeven aan de erfgenamen. Zover komt het echter niet in alle vereffeningen. Er zijn meerdere situaties, waarbij het niet tot het deponeren van een rekening en verantwoording en uitdelingslijst komt en er al tussentijds een einde komt aan de vereffening.
Ontheffing van de vereffeningsplicht
De ontheffing van de vereffeningsplicht zoals deze is opgenomen in artikel 4:202 lid 2 BW is relatief onbekend. Als het saldo van de nalatenschap positief is, kan de wettelijke vertegenwoordiger van een erfgenaam, die voor deze erfgenaam beneficiair heeft aanvaard, verzoeken om ontheffing van de vereffening. Echter, deze situatie zal zich in beginsel in de zware vereffening niet voordoen en dus zult u hier als benoemde vereffenaar niet snel mee te maken hebben.
Opheffing van de vereffening wegens gebrek aan baten
In sommige gevallen kan worden verzocht om de vereffening op te heffen op grond van artikel 4:209 BW. Opheffing kan op grond van dit artikel worden verzocht als er sprake is van een ‘gebrek aan baten’ en die situatie doet zich in beginsel voor op het moment dat de vereffeningskosten hoger zijn dan de baten van de nalatenschap. In de Handleiding erfrechtprocedures kantonrechter is uitgewerkt in welke gevallen er wel en in welke gevallen er niet om opheffing kan worden verzocht.
Een verzoek tot opheffing moet overigens worden gedaan bij de kantonrechter. In het verzoekschrift moet ook worden verzocht om de vereffeningskosten, waaronder het loon vast te stellen. Als de kantonrechter het verzoek toewijst, dan eindigt de vereffening voortijdig. Als niet alle vereffeningskosten uit de boedel kunnen worden betaald, dan kunnen die nog op de erfgenamen worden verhaald, als de erfgenamen zuiver hebben aanvaard.
Artikel 4:209 lid 3 BW bepaalt dat artikel 4:226 BW van overeenkomstige toepassing is. Uit artikel 4:226 BW volgt aan wie een eventueel overschot moet worden overgedragen. In het geval van een opheffing zal er in de regel geen sprake zijn van een overschot dat moet worden overgedragen.
De nalatenschap wordt weer beheerd
Een andere relatief onbekende bepaling die een voortijdig einde kan maken aan de vereffening, is artikel 4:225 lid 2 BW. In dit artikellid is bepaald dat de vereffening eindigt als er een vereffenaar is benoemd omdat de nalatenschap onbeheerd is en alle erfgenamen alsnog het beheer hebben aanvaard en de kosten van de vereffening hebben voldaan. Onder kosten van de vereffening wordt ook het loon verstaan. Het loon moet wel eerst door de kantonrechter worden vastgesteld. Daarnaast zal op grond van artikel 4:207 BW wel rekening en verantwoording moeten worden afgelegd. De vereffenaar wordt immers feitelijk door de erfgenamen “opgevolgd”.
Alsnog afleggen ruimschoots toereikend verklaring
Er bestaat ook discussie over de vraag of de vereffening tussentijds kan eindigen als op enig moment de executeur toch nog de ruimschoots toereikend verklaring kan afleggen. Denk aan de situatie dat de executeur in eerste instantie de ruimschoots toereikend verklaring niet kan afleggen en de nalatenschap om die reden wordt vereffend. Als er vervolgens toch nog goederen blijken te zijn waardoor de nalatenschap alsnog positief wordt, kan de executeur dan terug in het zadel komen en daarmee de vereffening beëindigen? Hierover verschillen de meningen. Los van het feit dat naar mijn mening niet direct uit de wet volgt dat de executele kan “herleven”, zie ik hier ook praktisch veel bezwaren. Als de executele kan “herleven”, dan zou de vereffening immers ieder moment van kleur kunnen verschieten naar een executele en dus zou de voormalig executeur dit wellicht ook continu in de gaten moeten houden. De schuldeisers worden bovendien door de regels van de vereffening beschermd en ook om die reden zie ik geen meerwaarde in een stelsel waarbij de afwikkeling van de nalatenschap kan verschieten van de vereffening, naar de executele.
Niet iedere vereffening eindigt pas na het verbindend worden van de uitdelingslijst
Hoewel een vereffening veelal zal eindigen door een salarisbeschikking, gevolgd door het deponeren van de rekening en verantwoording en uitdelingslijst, het verbindend worden van de uitdelingslijst, het voldoen van de schulden en het eventueel ter beschikking stellen van het overschot, is dat dus zeker niet altijd het geval. Er bestaan diverse uitzonderingen.
